De digitalisering van de economie zorgt voor een ongekende groei van datacenters in Nederland. Cloud, AI, edge-computing en redundante IT-infrastructuren vragen om steeds grotere, continue en betrouwbare elektriciteitsvolumes. Nieuwe hyperscale-locaties vragen vermogens in de orde van 20 tot 150 MW, terwijl ook bestaande colocatie- en enterprise-datacenters binnen bestaand opstellingen steeds meer vermogen vragen en snel uitbreiden.
Tegelijkertijd groeit de capaciteit van het Nederlandse elektriciteitsnet veel langzamer. In vrijwel alle provincies is sprake van structurele netcongestie op hoog- en middenspanningsniveau. Aansluitingen kunnen vaak nog wel technisch worden gerealiseerd, maar transportrechten ontbreken. Hierdoor lopen uitbreidingen vast, worden nieuwe datacenters uitgesteld en ontstaan forse onzekerheden in investeringsbeslissingen.
Netcongestie is voor datacenters geen tijdelijk knelpunt, maar een strategisch risico. De groei wordt namelijk beperkt, redundantie-eisen komen onder druk te staan én duurzaamheidsdoelstellingen (scope 2, 24/7 matching) worden moeilijker haalbaar.
Toch bestaan er (gelukkig!) steeds meer operationele en contractuele oplossingen. Hieronder lichten we 10 routes toe die in de praktijk relevant zijn voor datacenters met grote vermogens.
- De wachtrij voor transportcapaciteit (GTO)
Voor grootverbruikers is de wachtrij bij de netbeheerder vaak de formele start. Aanvragen worden technisch beoordeeld, maar transportrechten worden pas toegekend zodra netverzwaringen zijn afgerond. Voor datacenters betekent dit wachttijden van 5 tot soms 10+ jaar, afhankelijk van regio en spanningsniveau.
Het is dan ook belangrijk om te beseffen dat de plek op de wachtrij asset-specifiek is. Uitbreidingen en faseringen vereisen nieuwe aanvragen, en wachttijd staat niet gelijk aan de zekerheid over een exacte opleverdatum.
Voor veel datacenters is wachten alleen acceptabel als parallel andere oplossingen worden ingericht.
- Locatiekeuze: bouwen waar het net nog ruimte heeft
Nieuwe datacenters wijken steeds vaker uit naar regio’s met relatief meer netruimte of geplande uitbreidingen.
Een slimme locatiekeuze kan het verschil betekenen tussen 0–2 jaar of 8–10 jaar vertraging.
Waar moet je op letten? Allereerst is het belangrijk om te letten op beschikbare MS/HS-stations en uitbreidingsplanning. Daarnaast zijn ook de redundante aanvoerroutes en ruimtelijke ordening en vergunningstrajecten belangrijk. Vergeet ook de toekomstige schaalbaarheid niet (>50 MW).
Voor bestaande assets is dit geen oplossing, maar voor nieuwbouw is dit inmiddels een doorslaggevende factor.
- Peak shaving met grootschalige batterijopslag (BESS)
Batterijsystemen op MW-schaal worden steeds vaker ingezet om piekbelasting te beperken. Daarnaast compenseren ze niet-firm transportrechten en creëren ze operationele flexibiliteit.
In combinatie met een geavanceerd EMS kan een datacenter het effectieve vermogen vergroten, zonder netverzwaring.
Batterijen worden geladen tijdens daluren of bij lage prijzen en leveren vermogen tijdens piekbelasting of congestiemomenten.
Dit is vooral interessant voor datacenters met variabele load, uitbreiding op bestaande aansluitingen en non-firm ATO-contracten.
- Tijdelijke (bouw)-aansluitingen bij nieuwbouw en uitbreiding
Tijdens bouw- en inregelingsfases worden soms tijdelijke aansluitingen ingezet met relatief hoge vermogens.
Als je deze tijdelijke aansluitingen slim faseert kunnen ze intern worden benut voor test- en commissioningfases, tijdelijke productie of IT-load én dienen als een overbrugging tot een definitieve aansluiting.
Dit is strikt tijdelijk en vergunning-gebonden, maar kan maanden tot jaren overbruggen.
- Splitsen van assets en aansluitingen (meerdere aansluitpunten)
Bij grote campussen of modulaire datacenters kan het asset worden opgesplitst in meerdere juridische of functionele eenheden, elk met een eigen aansluiting.
Dit vereist wél een nauwe afstemming met de netbeheerder en gemeente, maar kan leiden tot:
- snellere gedeeltelijke ingebruikname
- spreiding van congestierisico
- meer flexibiliteit in contractvormen
- (Hybride) noodstroom en structurele inzet van aggregaten
Aggregaten zijn traditioneel bedoeld voor back-up, maar worden in congestieregio’s steeds vaker structureel ingezet.
In combinatie met batterijen ontstaat een hybride systeem waarbij pieken lokaal worden opgevangen en de transportrechten worden ontzien. Daarnaast blijft de bedrijfszekerheid behouden.
Voor datacenters vereist dit strakke compliance op emissies, geluid en vergunningen, maar operationeel is het een bewezen route.
- Interne netten en koppeling van meerdere locaties
Exploitanten met meerdere datacenters of gebouwen op één campus kunnen interne netten inzetten om capaciteit te verdelen.
Dit maakt het mogelijk om onderbenutte capaciteit elders te gebruiken. Ook is het mogelijk om redundantie slimmer te organiseren en uitbreidingen gefaseerd te realiseren.
- Cable pooling met eigen opwek (zon, wind, PPA’s)
Cable pooling betekent dat meerdere producenten en/of afnemers één aansluiting delen.
Voor datacenters wordt dit relevant in combinatie met onsite zonne-energie, lokale wind en directe PPA-structuren.
Hoewel dit zelden voldoende is voor volledige load, draagt het bij aan verlaging van de netbelastingen en betere benutting van de bestaande infrastructuur. Ook is het een stuk duurzamer.
- Groepscontracten en gedeelde transportrechten
Op bedrijventerreinen of datacenterclusters kunnen meerdere partijen gezamenlijk transportcapaciteit afnemen door middel van groepscontracten.
Dit vereist onderlinge afstemming en juridische borging, maar levert de nodige voordelen op. Zo vlakken pieken af, word de beschikbare capaciteit optimaler benut en zijn uitbreidingen mogelijk zonder verzwaring.
- Alternatieve transportrechten: non-firm ATO & blokcontracten
Netbeheerders introduceren nieuwe contractvormen om flexibiliteit te stimuleren, namelijk de Non-firm ATO (snelle aansluiting zonder garantie op transport) en blokcontracten (gegarandeerde capaciteit in vaste tijdvakken).
Dit is bedoeld voor datacenters met load-shifting mogelijkheden, een batterijopslag en een hybride back-up. Deze contractvormen kunnen het verschil maken tussen stilstand en groei.
Wat kan Kobespa Energiecollectief betekenen voor datacenters?
Kobespa ondersteunt datacenters bij het strategisch en technisch ontsluiten van capaciteit in congestieregio’s. Wij combineren:
- load-analyses en vermogensprofielen
- contractuele en regulatoire kennis
- technische oplossingen (BESS, EMS, hybridisatie)
- begeleiding richting netbeheerders en stakeholders
Niet vanuit één standaardoplossing, maar vanuit het totale systeem.
Wil je sparren over jouw datacenter, uitbreiding of locatiekeuze?
Kobespa gaat graag vrijblijvend in gesprek om te kijken hoe continuïteit, groei en verduurzaming wél mogelijk blijven. Ook bij structurele netcongestie.
