Het digitale verkiezingsdebat van 2025, een gezamenlijk initiatief van tien brancheorganisaties, bracht zeven kandidaat-Kamerleden samen om de urgentie van digitalisering te bespreken. De politici – Barbara Kathmann (GroenLinks/PvdA), Queeny Rajkowski (VVD), Hemin Hawezy (CDA), Hanneke van der Werf (D66), Bjorn Beijnon (Volt), Ruben van Heteren (SGP) en Cynthia Palland (Partij voor de Dieren) – benadrukten dat digitalisering niet langer een technisch dossier is, maar de ruggengraat van onze samenleving én een geopolitiek vraagstuk. De conclusie na vier intensieve debatblokken was duidelijk: Nederland loopt het risico zijn digitale toppositie te verliezen als de politiek niet snel en fundamenteel in actie komt.
Blok 1: Digitale autonomie is een illusie
Het debat begon met de stelling: Zolang Europa zijn data in Amerikaanse clouds opslaat, is digitale autonomie een illusie. Kathmann (GroenLinks/PvdA) stelde scherp: “Zolang we alles roekeloos in de Amerikaanse cloud zodemieteren, hebben we geen autonomie.” Volgens haar draait autonomie om het kunnen bepalen van je eigen regels: “We zitten gewoon niet in de bestuurdersstoel, en dat moet drastisch veranderen. Wat mij betreft mag je dat zelfs bij wet vastleggen.”
Van der Werf (D66) en Hawezy (CDA) sloten zich hierbij aan. Van der Werf waarschuwde: “Als we onze data aan het Microsoft-infuus laten hangen, loop je het risico dat de sluis op een gegeven moment niet meer opengaat.” Hawezy gebruikte een metafoor: Nederland heeft “de huissleutel bij de huisbaas laten liggen”, waardoor die ongewenst naar binnen kan.
Ook Rajkowski (VVD) erkende deze standpunten, maar wees erop dat woorden niet genoeg zijn: “Om ervoor te zorgen dat er publiek-private samenwerkingen en bedrijven ontstaan die zulke clouds willen bouwen in Nederland en Europa, is gewoon geld nodig.” Beijnon (Volt) trok de oplossing breder: “Wat ons betreft moet er ook nagedacht worden over een Europese oplossing. We willen investeren in open source en open standaarden in heel Europa.”
De politici erkenden bovendien dat infrastructuur, zoals datacenters, een essentieel onderdeel van digitale autonomie vormt. De VVD wil een toetsingskader ontwikkelen “zodat datacenters zich hier kunnen vestigen en blijven ontwikkelen”. Volt pleit voor Europese samenwerking om een soort ‘Silicon Europa’ te bouwen. Ook D66 ziet Europese samenwerking als een manier om het proces te versnellen.
Van der Werf (D66) en Hawezy (CDA) sloten zich hierbij aan. Van der Werf waarschuwde: “Als we onze data aan het Microsoft-infuus laten hangen, loop je het risico dat de sluis op een gegeven moment niet meer opengaat.” Hawezy gebruikte een metafoor: Nederland heeft “de huissleutel bij de huisbaas laten liggen”, waardoor die ongewenst naar binnen kan.
Ook Rajkowski (VVD) erkende deze standpunten, maar wees erop dat woorden niet genoeg zijn: “Om ervoor te zorgen dat er publiek-private samenwerkingen en bedrijven ontstaan die zulke clouds willen bouwen in Nederland en Europa, is gewoon geld nodig.” Beijnon (Volt) trok de oplossing breder: “Wat ons betreft moet er ook nagedacht worden over een Europese oplossing. We willen investeren in open source en open standaarden in heel Europa.”
De politici erkenden bovendien dat infrastructuur, zoals datacenters, een essentieel onderdeel van digitale autonomie vormt. De VVD wil een toetsingskader ontwikkelen “zodat datacenters zich hier kunnen vestigen en blijven ontwikkelen”. Volt pleit voor Europese samenwerking om een soort ‘Silicon Europa’ te bouwen. Ook D66 ziet Europese samenwerking als een manier om het proces te versnellen.
Blok 2: Belemmerende doemscenario’s
In het tweede blok lag de nadruk op het investeringsklimaat, met de stelling: De focus op doemscenario’s belemmert de innovatie, de investeringskansen en het investeringsklimaat van Nederland.
Palland (Partij voor de Dieren) pleitte ervoor de kansen van AI en digitalisering te benutten, mits deze op de juiste manier worden ingezet: “Als we technologie dienend laten zijn aan mensen, de natuur en dieren – en de democratie niet vergeten – in plaats van aan winst, macht en hebzucht.”
Rajkowski (VVD) benadrukte dat zij blij is met regels voor de online wereld, maar vindt dat we zijn doorgeslagen: “We moeten terug naar het midden. Vooral op het gebied van AI zijn we daar nog lang niet.”
Kathmann (GroenLinks/PvdA) stelde dat er in Den Haag te weinig over digitale thema’s wordt gesproken: “Omdat we te weinig praten over risico’s, komen we niet toe aan de kansen. En dat is een groot probleem.”
Palland (Partij voor de Dieren) pleitte ervoor de kansen van AI en digitalisering te benutten, mits deze op de juiste manier worden ingezet: “Als we technologie dienend laten zijn aan mensen, de natuur en dieren – en de democratie niet vergeten – in plaats van aan winst, macht en hebzucht.”
Rajkowski (VVD) benadrukte dat zij blij is met regels voor de online wereld, maar vindt dat we zijn doorgeslagen: “We moeten terug naar het midden. Vooral op het gebied van AI zijn we daar nog lang niet.”
Kathmann (GroenLinks/PvdA) stelde dat er in Den Haag te weinig over digitale thema’s wordt gesproken: “Omdat we te weinig praten over risico’s, komen we niet toe aan de kansen. En dat is een groot probleem.”
Blok 3: Investeren in digitale toppositie
De derde stelling luidde: Nederland verliest zijn digitale toppositie als we niet investeren in randvoorwaarden zoals energie en talent.
Van Heteren (SGP) benadrukte dat investeren in zowel energie- als digitale infrastructuur cruciaal is, en dat talentontwikkeling breder moet worden opgevat: niet alleen via diploma’s, maar ook via praktisch of zelfgeleerd IT-talent – de zogeheten “zolderkamer-techneuten”. Van der Werf (D66) onderschreef het belang van talent: “Goede scholen en universiteiten zijn net zo belangrijk als energie. Internationale studenten wegsturen is funest; we hebben hen keihard nodig om innovaties te realiseren.”
Zowel het CDA als de VVD willen miljarden investeren. Hawezy (CDA) lichtte toe: “We trekken 12 miljard uit voor sleuteltechnologieën en nog eens 12 miljard voor energie en klimaat. Dat is nodig om bedrijven als ASML hier te houden.” Rajkowski wees op het verkiezingsprogramma van de VVD, waarin 42 miljard voor het Nationaal Investeringsfonds en 10 miljard voor start- en scale-ups wordt gereserveerd.
Kathmann (GroenLinks/PvdA) wees op het onderliggende probleem van netcongestie: “Als we dat niet oplossen, gaat niets vliegen. We moeten met slimme en nieuwe ideeën komen.” Ze stelde voor een Deltaplan op te zetten. Van Heteren (SGP) noemde de bouw van twee kerncentrales als mogelijke oplossing.
Van Heteren (SGP) benadrukte dat investeren in zowel energie- als digitale infrastructuur cruciaal is, en dat talentontwikkeling breder moet worden opgevat: niet alleen via diploma’s, maar ook via praktisch of zelfgeleerd IT-talent – de zogeheten “zolderkamer-techneuten”. Van der Werf (D66) onderschreef het belang van talent: “Goede scholen en universiteiten zijn net zo belangrijk als energie. Internationale studenten wegsturen is funest; we hebben hen keihard nodig om innovaties te realiseren.”
Zowel het CDA als de VVD willen miljarden investeren. Hawezy (CDA) lichtte toe: “We trekken 12 miljard uit voor sleuteltechnologieën en nog eens 12 miljard voor energie en klimaat. Dat is nodig om bedrijven als ASML hier te houden.” Rajkowski wees op het verkiezingsprogramma van de VVD, waarin 42 miljard voor het Nationaal Investeringsfonds en 10 miljard voor start- en scale-ups wordt gereserveerd.
Kathmann (GroenLinks/PvdA) wees op het onderliggende probleem van netcongestie: “Als we dat niet oplossen, gaat niets vliegen. We moeten met slimme en nieuwe ideeën komen.” Ze stelde voor een Deltaplan op te zetten. Van Heteren (SGP) noemde de bouw van twee kerncentrales als mogelijke oplossing.
Blok 4: Organisatie en regie door de overheid
Het laatste blok draaide om de rol van de overheid, met de stelling: Er moet een Ministerie van Digitale Zaken komen.
Volt en GroenLinks/PvdA hebben dit expliciet opgenomen in hun verkiezingsprogramma’s. Volgens Volt is dit de manier om de besproken thema’s structureel aan te pakken: “Een Ministerie en Minister van Digitale Zaken zorgen ervoor dat digitalisering niet langer aan de zijlijn staat.”
De VVD is geen voorstander van een nieuw ministerie, omdat dat volgens Rajkowski “lang duurt en veel kost”. Wel vindt zij dat digitalisering “chefsache” moet worden. Ook D66 is tegen een apart ministerie, maar pleit voor “een serieus persoon die de verschillende digitale thema’s aanstuurt”.
Kathmann benadrukte dat bij een ministerie ook een investeringsagenda hoort: “Wat in Den Haag betekent: oh, dan vinden we het ineens wel sexy. Iedereen vindt het nu niet belangrijk omdat er geen geld wordt geschoven. Zodra dat wél gebeurt, trek je het naar een hoger plan.”
Volt en GroenLinks/PvdA hebben dit expliciet opgenomen in hun verkiezingsprogramma’s. Volgens Volt is dit de manier om de besproken thema’s structureel aan te pakken: “Een Ministerie en Minister van Digitale Zaken zorgen ervoor dat digitalisering niet langer aan de zijlijn staat.”
De VVD is geen voorstander van een nieuw ministerie, omdat dat volgens Rajkowski “lang duurt en veel kost”. Wel vindt zij dat digitalisering “chefsache” moet worden. Ook D66 is tegen een apart ministerie, maar pleit voor “een serieus persoon die de verschillende digitale thema’s aanstuurt”.
Kathmann benadrukte dat bij een ministerie ook een investeringsagenda hoort: “Wat in Den Haag betekent: oh, dan vinden we het ineens wel sexy. Iedereen vindt het nu niet belangrijk omdat er geen geld wordt geschoven. Zodra dat wél gebeurt, trek je het naar een hoger plan.”
Conclusie
Het digitale verkiezingsdebat van 2025 maakte één ding overduidelijk: de toekomst van Nederland als digitale koploper staat op het spel. Of het nu gaat om data-autonomie, het aantrekken van talent, de energievoorziening of de rol van de overheid, digitalisering raakt elk facet van onze samenleving. De roep om visie, investeringen en regie klinkt luider dan ooit. Alleen wanneer politiek, bedrijfsleven en kennisinstellingen de handen ineenslaan en digitalisering als strategische pijler omarmen, kan Nederland zijn positie behouden én versterken in het digitale tijdperk.