Nederland zit gevangen in een digitale paradox. Terwijl de wereld in rap tempo digitaliseert en kunstmatige intelligentie, chips en datacenters de nieuwe geopolitieke grondstoffen zijn geworden, blijft het in de verkiezingsprogramma’s angstvallig stil over dit fundament van onze economie en samenleving. Digitale zaken komen gelukkig wel aan de orde , maar vaak plichtmatig en achterin weggestopt.
Die relatieve stilte staat in schril contrast met de werkelijkheid. Nederland is geen kleine speler in het digitale domein. ASML, het grootste bedrijf dat nu nog in Nederland zit, is een sleutelspeler in de mondiale chipindustrie. Brainport Eindhoven behoort tot Europa’s krachtigste innovatieclusters en de Amsterdamse regio is een van de sterkste datacenter- en datahubs van continentaal Europa. Dit zijn geen bijzaken. Dit vormt de ruggengraat van ons toekomstige verdienvermogen en de basis van onze strategische autonomie.
Toch ontbreekt in de partijprogramma’s de overtuiging dat digitalisering en technologie een integraal onderdeel zijn van iedere maatschappelijke agenda. Dat is niet slechts een gemiste kans; het is een risico voor ons land. Zonder dat Den Haag het zich beseft, heeft Nederland een strategische positie in de mondiale digitale economie. Onze politici dreigen een cruciaal inzicht over het hoofd te zien: zonder digitale slagkracht is geen enkel verkiezingspunt uitvoerbaar: niet de zorg, niet de energietransitie, niet de veiligheid.
Het weggestopte hoofdstuk
Wie de programma’s leest, ziet een patroon. Digitalisering komt pas laat aan de orde en wordt eenzijdig beschouwd. Bij de BBB komt “Innovatie en Digitalisering” pas voorbij wanneer de meeste klassieke thema’s al zijn afgevinkt. Bij de SP duikt digitalisering pas op onder het kopje “Democratie ook digitaal”, een slotparagraaf waarin het internet vooral wordt gezien als bestuurlijke uitdaging. De VVD kiest, meer dan andere partijen, voor een economische verankering van digitalisering, met stevige ambities op het gebied van kunstmatige intelligentie en quantum technologie. Maar ook bij die partij daar blijft het grotendeels een groeiverhaal, zonder gedragen visie op de impact op zorg, onderwijs, defensie en klimaat.
Volt vormt een positieve uitzondering: daar ademt het programma technologie en wordt gepleit voor Silicon Europe via Europees digitaal industriebeleid. Een aantal partijen, waaronder de PVV, besteedt niet of nauwelijks aandacht aan de digitale infrastructuur. Ze negeren daarmee een pijler onder het verdienmodel van de BV-Nederland.
Een fundamentele misvatting
Dit legt een fundamentele misvatting bloot: digitalisering is geen afzonderlijk beleidsterrein dat men naar believen kan toevoegen of weglaten. Het is het fundament dat alle andere beleidsdomeinen draagt. Zonder robuuste digitale infrastructuur loopt de energietransitie vast. Zonder hoogwaardige data- en rekenkracht wordt de zorg niet toekomstbestendig. Zonder cyberveiligheid zijn onderwijs, defensie en onze democratie kwetsbaar.
Dat inzicht blijkt in Den Haag onvoldoende doorgedrongen. Zelfs partijen die de urgentie benoemen, schuiven het thema toch naar de marge van hun programma’s. Het is alsof men accepteert dat digitalisering belangrijk is, maar er niet in slaagt het te verheffen tot strategische prioriteit.
Helaas zit de digitale blinde vlek niet alleen in de programma’s. Want het lijkt erop dat bijna alle huidige Kamerleden die zich actief bezighouden met digitale vraagstukken óf ontbreken op de kandidatenlijsten, óf dalen naar posities die hen nauwelijks kans geven om herkozen te worden. Dit benadrukt des te meer de kloof tussen het breed erkende belang van digitale transformatie en de politieke prioriteit die wordt gegeven aan de expertise die nodig is om die transitie te begeleiden.
Internationale context
Juist dat gebrek aan prioriteit is zorgelijk, omdat elders in de wereld het besef wél aanwezig is. De Verenigde Staten investeren honderden miljarden in AI-clusters, cloud-infrastructuur en halfgeleiderindustrie. China integreert digitale soevereiniteit in zijn nationale strategie en koppelt technologie expliciet aan geopolitieke macht. Europa en Nederland kunnen zich niet veroorloven toeschouwer te blijven. Toch ademen de verkiezingsprogramma’s amper urgentie en is Nederland onderweg naar een positie als hekkensluiter van Europa aan het worden op het gebied van digitaal.
Het contrast is pijnlijk. Waar Washington en Peking digitalisering als geopolitieke kern beschouwen, behandelt Den Haag het nog steeds als sectorale voetnoot.
Van voetnoot naar ruggengraat
De digitale paradox is daarom tweeledig: vrijwel alle partijen erkennen impliciet dat digitalisering vitaal is, maar bijna niemand behandelt het als zodanig. Het verschijnt wel in de teksten, maar zelden in de top van de prioriteiten. Partijen als VVD en JA21die pleiten voor investeringen in AI en quantum technologie, zien dit als als motor voor economische groei, niet als fundament van de zorg, onze veiligheid en het onderwijs.
Dit moet anders. Digitalisering moet uit de bijlage van het politieke programma en in het hart van de politieke visie terechtkomen. Het vraagt om dezelfde urgentie en systemische benadering waarmee we naar energiezekerheid, defensie of financiële stabiliteit kijken. Want in de 21e eeuw is digitaal niet een thema onder vele. Het is de infrastructuur waarop álle thema’s rusten.
De oproep
De vraag is niet of digitalisering belangrijk is, maar of we het daadwerkelijk zo behandelen. Zolang digitalisering in verkiezingsprogramma’s blijft hangen in de achterste hoofdstukken, schrijven we onszelf weg uit de toekomst.
Nederland kan zich dat niet veroorloven. Een land dat ASML, Brainport en één van de sterkste datacenter- en datahubs van Europa zou digitalisering niet te reduceren tot een beleidsbijlage. Nederland moet het werkelijke waarde schatten: de ruggengraat van onze samenleving en economie.
Een land dat zijn ruggengraat negeert, zet zijn toekomst op het spel.